Utrecht

Oudegracht 20, Utrecht

Console lantaarnpaal, sculptuur ‘de Moriaan’.

Historische Achtergrond
De stad Utrecht kreeg in 1122 stadsrechten en was in de middeleeuwen een bloeiende en welvarende stad. Zij heeft nooit een rol gespeeld binnen de VOC of de WIC maar door haar ligging echter wel altijd ten volle geprofiteerd van de welvaart die voortkwam uit de handel met de overzeese gebiedsdelen.

De Oudegracht, welke rond de 10e eeuw gegraven werd, verbond de Vecht met de Kromme Rijn en daarmee de waterwegen rond Amsterdam met de delta van de Rijn. Hiermee werd het vervoer van goederen vanuit Amsterdam naar het zuiden en naar het oosten vergemakkelijkt. Utrecht profiteerde van de mogelijkheid voor handel en overslag.

Als handelscentrum trok het mensen die hun geld verdiend hadden met de handel in de Oost en in West-Indië. Ook tot slaaf gemaakten die na hun komst naar Nederland volgens Hollands recht vrij man of vrouw werden, vestigden zich in steden als Utrecht. Zij reisden mee met hun voormalige eigenaar als bediende of vestigden zich als vrij man/vrouw.

Eind 18e eeuw kwamen met de Franse Verlichting ook de opvattingen omtrent de gelijkwaardigheid van de mens naar Nederland. Dit uitte zich vooral in het groeiend verzet tegen de macht en de rijkdom van stadhouder en regenten, maar ook het besef dat slavernij mensonterend was. Utrecht was een van de steden waar het verzet van de patriotten tot een opstand leidde: in 1786 werd de vroedschap van Utrecht uit haar macht gezet. Nog geen 10 jaar later werd de Bataafse Republiek ingesteld.

De Nederlandsche Maatschappij ter bevordering van de Afschaffing der Slavernij opgericht in 1842, kende in Nicolaas Beets en enkele andere vooraanstaande inwoners van Utrecht belangrijke voorvechters van het abolitionisme. Dit beperkte zich niet alleen tot de slavernij in Nederlandse koloniën: er werd ook geld ingezameld voor de vrijgemaakte slaven in de Verenigde Staten. Het zou overigens nog ruim twintig jaar duren voordat de slavernij ook in Suriname en de Antillen afgeschaft werd.

Sporen
Als je goed kijkt zijn er ook in Utrecht nog diverse gebouwen en gevels die verwijzen naar de koloniale geschiedenis van de stad. Kosmopolis Utrecht, initiator van cultureel project Sporen van Slavernij Utrecht in 2011, organiseert regelmatige stadswandelingen over de Utrechtse sporen van slavernij.

Uit de Beeldbank
Gebaseerd op Wandelgids Sporen van Slavernij uit Utrecht